Recenzja: Lavardin ISx Reference

     Rozpocząć od osoby czy marki? Zacznijmy od osoby. Tragicznie zmarły w wypadku motocyklowym w 2000 roku, pięćdziesięcioletni wówczas inżynier Gérard Perrot (pisany czasem Gerard Perot), absolwent podparyskiej Polytechnique CentraleSupélec, zasłynął w branży audio jako odkrywca tak zwanej pamięci opóźnionej – faktu pozostawiania przez elektrony przepływające przez półprzewodnik śladu przejścia, prowadzącego do nieliniowych zniekształceń i opóźnień w działaniu tranzystorów. (Najogólniej biorąc, pod wpływem mikro-zmian temperatury wewnętrznej, wywoływanych przez stany nieustalone generowane wcześniejszym elektrycznym sygnałem, dochodzi do wahań amplitudy zniekształceń harmonicznych.) To szkodliwe odciskanie w półprzewodniku wcześniejszych przepływów prądu miało wg Perrota być naczelnym czynnikiem odróżniającym obwody tranzystorowe od lampowych, u których takie zjawisko jest aż dziesięciokrotnie słabsze, w następstwie propagowania tam elektronów w próżni. Efektem sensorycznym postrzeganie przez słuchających urządzeń lampowych jako muzycznie doskonalszych, pomimo oderwanych od praktyki użytkowej laboratoryjnych pomiarów THD przemawiających na korzyść tranzystorów. 

     Zdiagnozowawszy problem i podzieliwszy się wynikami na rokrocznym kongresie Audio Engineering Society (AES) w Kopenhadze w maju 1996, porzuca Perrot pracę w dziale konstrukcji radarów Thomson-CSF (obecnie Thales SA), przystępując do przemysłowego wdrażania wcześniej opracowanych przez siebie unikalnych układów, mających minimalizować degradujący efekt, co dokona się już pod szyldem założonego wspólnie z Jeanem-Christophe’em Crozelem w tym samym 1996 roku przedsiębiorstwa Lavardin Technologies. To zaś prędko zdobywa sławę, dzięki takiemu właśnie, unikalnemu podejściu do konstruowania tranzystorowych wzmacniaczy.

     Pod datą 1997 wchodzi na rynek pierwszy produkt, wzmacniacz Lavardin IT, o którym recenzenci napiszą, że jego dźwięk przypomina efekt, jakby ktoś zdjął zasłonę z głośników i że pod względem przejrzystości góruje nad wszystkimi konkurentami niezależnie od kategorii cenowej. Też, że to High End w najlepszym wydaniu i ekscytacja muzyką i że powrót po nim do innych wzmacniaczy wymaga determinacji i cierpliwości. Wszystko to w odniesieniu do 40-watowej maszyny za kilkanaście dzisiejszych tysięcy, powstającej w dziesięciotysięcznym Fondettes nad Loarą opodal Tours, maszyny będącej efektem dwunastu lat wcześniejszych badań, których owocem specjalny obwód chroniący przed zniekształceniami pamięciowymi (TM), produkowany dla Lavardin w przemysłowym regionie paryskim.

    Mijały lata i Lavardin Technologies zaczęło być znane z tego, że pomału wdraża nowości. Poddawany co kilka lat drobnym udoskonaleniom Lavardin IT doczekał się większych poprawek dopiero na piętnasto- i dwudziestolecie firmy, nowa seria IS pojawiła się również z okazji dwudziestolecia, pod postacią standardowego modelu Lavardin ISx oraz nadstandartowego Lavardin ISx Reference, będącego teraz naszym tematem. Tytułowy wzmacniacz obchodzi tym samym w roku bieżącym jubileusz dziesięciolecia bytności rynkowej – a czy się zestarzał, czy wciąż jest rześki i wart uwagi, tym się będziemy zajmowali i to chcieli rozstrzygnąć. Rozstrzygnąć w świetle tego, że dzisiejsza cena to wciąż mniej niż dwadzieścia tysięcy, a rozpatrywaną wersję Reference od standardowej odróżnia udoskonalony zasilacz oraz wyższej klasy kondensatory i rezystory od amerykańskiego Vishay BC, kontynuatora holenderskiego Philipsa.

Budowa

    Zakłady Lavardin to montaż przy użyciu mechaniki precyzyjnej i mikroskopów montażowych, współtworzące wraz z producentem kolumn głośnikowych Lecontoure i producentem mebli audiofilskich K-Rak grupę przemysłową CEVL. W jej ramach Lavardin oferuje obecnie cztery wzmacniacze zintegrowane, dwa przedwzmacniacze i pięć rodzajów końcówek mocy, prócz tego w przystępnych cenach własne okablowanie głośnikowe, gramofonowe, zasilające, cyfrowe, interkonekty oraz trzy i sześciogniazdowe listwy. Tytułowy wzmacniacz lokuje się w centrum oferty i występuje w wersjach czerwonej i czarnej, czym w niezamierzony najpewniej sposób nawiązuje do zapomnianej dziś, kiedyś rewolucyjnej i sławnej powieści Stendhala, natomiast w zamierzony zaskakuje – taki czerwony fronton to murowane wyrywanie z rutyny i podgrzewanie atmosfery zarówno samą rwącą oczy barwą, jak dyskusjami o estetyce.

     Przypatrzmy się uważniej, tym bardziej, że nawiedziła wersja czerwona. Wzmacniacz ma standardową szerokość czterdziestu trzech centymetrów i umiarkowaną wysokość ośmiu. Jego czerwony bądź czarny, minimalnie zaokrąglony na narożach fronton z sześciomilimetrowej grubości płata aluminium, jest ciut szerszy i wyższy od korpusu, uformowanego z trzymilimetrowej, nieodmiennie już czarnej i tak samo aluminiowej. Nawiązującym do estetyki przemysłowej stylem przytwierdzono go czterema srebrzystymi śrubami torx, mocno z tła się wybijającymi na rzecz łatwości użycia i swoistej ozdoby. Najważniejsze momenty na tej czerwieni lub czerni to w centrum szyld z napisem lavardin TECHNOLOGIES oraz poniżej centralną diodą sygnalizującą stan włączenia, a po jej bokach oznaczeniami dużych, równie mocno się akcentujących srebrzystych pokręteł, w całości tak jak sam korpus aluminiowych – tradycyjnie z lewej wyboru źródła, z prawej potencjometru. Pokrętła okazują się identyczne rozmiarem i znaczone na obwodzie frezami dla lepszego uchwytu; prawe ma sam, poprzez żłobinę, znacznik wysterowania, a lewe skoligacone z takim samym znacznikiem cztery ponumerowane pozycje w korespondencji do czterech z tyłu par wejścia RCA. Oprócz nich na tym tyle pojedynczy już komplet przyłączy głośnikowych, gniazdo prądowe i przy nim kołyskowy włącznik, plus dwie tabliczki znamionowe, informujące min. obrazkowo, by nie wyrzucać wzmacniacza do śmieci. Stoi to wszystko na najzwyklejszych podstawkach, o których nikt się nie wypowiedział, czy są jakoś resorujące, ale funkcję resorowania odnajdziemy we wnętrzu, gdzie przeciwdrganiowo zamocowano transformator.

    Między płatami frontu i tyłu na pół przedzielone aluminiowym ekranem wnętrze, po lewej stronie w pancernej obudowie niewidoczny toroid o niepodanej specyfikacji, po prawej tranzystorowy obwód w układzie opatentowanym przez Sidneya Darlingtona, czyli trudnego w praktycznej realizacji kaskadowego typu wzmocnienia, gdzie prąd emitera pierwszego tranzystora jest prądem bazy drugiego, a prądy kolektorowe się sumują. Ten układ to objawiona światu w 1953 roku koncepcja opracowana przez jednego z najsławniejszych inżynierów elektroników wynalazców, ocierająca się o wynalezienie układów scalonych, do ostatecznej postaci doprowadzona przez Jacka Kilby w 1958, a rzecz wymaga tranzystorów o niskim współczynniku oddanego ciepła względem przykładanego napięcia, wymaga też przyspieszania dźwięku poprzez architekturę push-pull.

     U Lavardin to tranzystory bipolarne National Semiconductors, zgodnie z zamysłem twórców w układzie oddającym dużo większą moc niż w niekaskadowych rozwiązaniach, pracujące w trybie push-pull Class AB, podwojonym na rzecz stereofonii. Wszystko zrealizowane w starannym montażu z udziałem gatunkowych kondensatorów i rezystorów, a siła głosu sterowana potencjometrem Alps Blue z silniczkiem. W tym stanie rzeczy oczywistością pilot, który jest podłużny i spory, przez co dobrze leżący w dłoni, ale odnośnie regulacji ograniczony do siły głosu. 

    Układ Darlington sprawia, że wzmacniacz oddający 50W/8Ω gatunkowej mocy może mieć wagę zaledwie 6,5 kg, z kolei w miarę luźna zabudowa wnętrza i mała ilość dobranych pod kątem niskiej temperatury pracy tranzystorów, umożliwiają nieobecność wentylacyjnych szczelin. Ale żeby ktoś nie pomyślał, że w środku jakaś audiofilska pustka: układ jest skomplikowany i wysoce zaawansowany technologicznie, a nie jedynie innowacyjny i otoczony legendą. Dużo też obiecuje, za sprawą podwójnej inności. Z układem Darlingtona mieliśmy już do czynienia poprzez potężny wzmacniacz dzielony z monoblokami Soul Note, gdzie cena wynosiła 270 tys. PLN, a gwiazdą przewodnią konstrukcji było nie kierowanie się chaos jedynie wnoszącymi pomiarami, a strojenie wyłącznie na ucho. Tam pomysł Darlingtona znakomicie się sprawdził w układzie bardziej rozgałęzionym, ale tu oprócz niego mamy mieć do czynienia z wynalazkiem samego Gérarda Perrot – układem przeciwdziałającym pamięci opóźnionej. Na czym to przeciwdziałanie polega, tego w najmniejszym stopniu nie będzie nam dane się dowiedzieć, ale ponoć to usłyszymy, ponoć się nie da nie usłyszeć.

    Tak cóż, wszystko w zasadzie opisane: waga, rozmiary i technika. Wyszczególniona moc, podana data inauguracji, pozostała jedynie cena i sama estetyka. Wzmacniacz kosztuje teraz 18 990 PLN, czyli akurat tyle, ile inne wybitne integry. Nie można mu zarzucić, że jest szczególnie tani, ani że nadprzeciętnie drogi. W tej sytuacji może się bronić (co skutecznie czyni od dawna) samymi walorami brzmieniowo-użytkowymi. O brzmieniu już za moment, a o własnościach użytkowych powiem, iż zdaniem perkusisty Karola to bardzo dobrze, że jest czerwony: „W końcu jakaś odmiana do dołującej i nudnej czerni!”

Odsłuch

     Wieczorową porą przychodzą u reżysera Barei cyganki i bruneci, a mnie ostatniego wieczoru naszedł czerwony wzmacniacz. Ale nie z zaskoczenia. Stał już od kilku dni i zdążył trochę pograć, ale wyłącznie cicho albo zamiennie cichutko – tak stricte rozbiegowo i nieprzeszkadzająco, bo muzyki słuchać przez cały dzień nigdy nie mam ochoty. Słuchałem więc od przypadku do przypadku w odskoczniach od innych zajęć, jak to się mówi jednym uchem i samego cichego brzdąkania. – Powiem tak: nic specjalnego – słychać było, że czysto, gładko, bardzo wyraźnie i należycie muzyczne, ale tak raczej w zwykły sposób, nie jakoś wystrzałowo. Cokolwiek mnie to zasmuciło, bo krytykować nie lubię, a poza tym wszak klasyk. Od dekady obecny na rynku, jako nieznacznie udoskonalona wersja debiutu z 1996 roku, a to już mija trzydzieści lat… A gdy przeglądać recenzje obu, to same ochy i achy, więc czy to wszyscy się mylili, czy może sam źle słyszę?  

     – Nie, wszyscy się nie pomylili, ale i sam nie tak do końca – wystarczało podgłośnić do normalnego poziomu koncertowego, by zostać wyrzuconym z tego nieangażującego plumkania, zdającego się niczym nadzwyczajnym. Wystarczyło by też się zachwycić i oddalić obawy o konieczność krytyki, wpierw jednak dwie uwagi, takie technicznej natury. Dystrybutor zasugerował, żeby brać pod uwagę użycie kabli głośnikowych o małej pojemności; za dość czyniąc jego sugestii sięgnąłem po lżejsze okablowanie, ale prędko doszedłem do wniosku, iż nie ma takiej potrzeby – pozostał ciężki Sulek 6×9 ułożony na podkładach od Rogoz Audio. Druga uwaga tyczy tego, który kabel zasilający. W użyciu znalazły się dwa: najpierw Acoustic Zen Gargantua, potem Sulek 9×9. Ten ostatni odrobinę obniżył brzmienie, co okazało się korzystnie z punktu widzenia wielogodzinnego odsłuchu, ale oba się świetnie spisały, bo pierwszy bardziej wtrącał w koncertowe szaleństwo. I też trzecia uwaga: wzmacniacz słyszalnie poprawił brzmienie postawiony na podkładkach oferowanych przez Avatar Audio (innych nie próbowałem), tak więc takie czy inne powinny się pod nim znaleźć. A teraz już do sedna.

    Klasyczny wzmacniacz Lavardin z pewnością nie przypadkiem i nie na wyrost został klasykiem. W jaki sposób sześć kilogramów metali i półmetali może stworzyć takie wzmocnienie, to niby nam tłumaczą po jawności i skrycie. W jawności, że to układ Darlingtona wspomagany architekturą push-pull oraz markowe komponenty i dobrze odizolowane porządne zasilanie. W skrytości zaś – stylem czary-mary – że tam pracuje też inny układ, dzieło samego Lavardin, uwalniający tranzystory od śladów elektryczno-temperaturowych następstw przechodzenia poprzednich sygnałów – i nie wiadomo jak to robi, ale podobnież doskonale.

   Kolumny, jak to zwykle u minie, stały daleko od ściany za i prawie bez odgięcia, akustyka była naturalna, jedynie na tej ścianie za kolumnami, tak dokładnie za nimi, dwa stosy na niecały metr szerokich szczelinowych ustroi Audioform. Usiadłem (wtedy jeszcze z obawą o jakość tego grania), ustawiłem głośność na koncertową, puszczam muzykę i słyszę…

     Słyszę to samo co przy cichym graniu, że gładko, klarownie, przejrzyście, tyle że teraz, przy tej głośności, że wszystkie te walory nie są takie ot tak (jak wiele razy wcześniej z innymi wzmacniaczami), a są nadzwyczajne. Aż mnie zamurowało, bo tak po prawdzie, to miałem mało wiary w to usuwanie śladów przejścia i rugowanie opóźnień czasowych wg koncepcji i w wykonaniu inżyniera Gérarda Perrot. Ale jakiś diabeł musiał tam siedzieć w tym czerwonym wzmacniaczu, to nie było zwyczajne granie. Też i nie takie nadzwyczajne trochę, czy inne bardzo dobre – ono było niezwykłe w całym wymiarze niezwykłości! 

    – Ale nie, nie popadajmy w przesadę – nie na zawołanie i zaraz takie, że aż najlepsze na świecie – aż takie to nie było. Ale wystarczające na to, ażeby z miejsca zdębieć, zwłaszcza kiedy się miało obawy, czy to w ogóle będzie dobre.

    »Nadzwyczaj szczegółowo, przejrzyście i wyraźnie, bardzo też naturalnie« – to były pierwsze myśli nachodzące podczas słuchania i jednoczesne przemożne uczucie znalezienia się na koncercie. Nie pomylili się więc ci, według których ten wzmacniacz całkowicie znosi odtwórczą barierę sztuczności, zwykle towarzyszącą odsłuchom, poprzez którą wrażenie, że jest autentycznie i prawdziwie, no ale jednak tylko prawie. Z Lavardin ISx Reference może się stać tak prawdziwie, że owo „prawie” znika, że intuicyjnie się czuje, że naprawdę jesteśmy „tam”, pomimo iż rozsądek każe nam wierzyć w co innego. Nie każde nagranie to umożliwia, ale też nie jest tak, że dotyczy to tylko nielicznych. Specjalnie wydłużyłem odsłuch do kilkudziesięciu płyt, a przy tym nie sięgałem po same jakieś arcy, tylko jechałem po kolei, z reguły bazując na nagraniach z krążków, które mnie kiedyś kosztowały 30 do 50 złotych z małymi wyjątkami wydawnictw luksusowych. Zdecydowana większość przywoływała wrażenie bezpośredniego kontaktu silniejsze niż zazwyczaj na bazie super przejrzystości, tak jakby ktoś muzykę poddał filtracji filtrem z oznakowaniem „Za mną już tylko autentyzm”.

   Przyjrzyjmy się szczegółom tej uautentycznionej muzyki. Niewątpliwie należała do takich, u których temperatura zatrzymuje się na normalnym poziomie, takim jednocześnie bez chłodu i bez wyczuwalnego ocieplenia. Niewątpliwie też była przejrzysta i klarowna w stopniu prawie niespotykanym, a przy tym bardziej stawiająca na gładkość niż chropawienia i opór tarcia tekstur. Biologiczna prawdziwość oraz zdumiewająca gładkość, odchodząca od siebie jedynie w sytuacji, kiedy nagranie to dyktowało poprzez specyfikę głosu albo specyfikę instrumentu. Tonalność przy tym wyważona i na całym paśmie w popisie. Smukłe i strzeliste soprany z tą upojną gładkością; zaangażowane emocjonalnie oraz sypiące bogactwem dźwięki z zakresu tonów średnich; mocno akcentujący rytm i popisowo przestrzenny bas, o zdolności w rockowych i symfonicznych nagraniach generacji wysokich ciśnień. A wszystko obdarzone subtelnością i właśnie autentyzmem; raz po raz lądowałem w salach koncertowych bez wydawania na bilety. 

    Charakter tego brzmienia budowało też to, że pierwszy plan dwa metry za linią głośników, ale źródła brzmieniowe duże i poprzez to zdające się bliższe; trzeba się było skupiać na wymierzaniu dystansu, by raz za razem potwierdzać, że to jednak dwa metry albo więcej, bo się zdawało, że bliżej. W porównaniu do niedawno ocenianej integry Circle Labs tu źródła były większe i nie tak silnie prowokujące wrażenie głębi scenicznej wpisanej w perspektywę, a bardziej napierające na słuchacza i pomimo wyczuwalnego dystansu bardziej go otaczające i wciągające w spektakl. Zarazem, gdy dyktowało nagranie, przepastna głębia się zjawiała, a holograficzne momenty dawały cały przepych holografii.  

     Tym przemożniejsze było wrażenie uczestnictwa w koncercie, że dźwięki żywe, szybkie i pozbawione sztucznego pogłosu, w ogóle wszelkiej sztuczności. Tak samo jak holografia i chropawości, także pogłosy wkraczały do akcji wyłącznie pod dyktando nagrania, a wtedy – proszę bardzo – odmalowane pogłosami wnętrza i bezproblemowe dodawanie pogłosu, kiedy nim wzbogacono nagranie. Mało tego, po raz pierwszy z tym Lavardin usłyszałem tak doskonale oddaną atmosferę wnętrza Piwnicy pod Baranami; nie wnętrza jakiegoś tam, ale właśnie takiego, jakim faktycznie było.

    O dźwięku należy dodać, że wolny był od prób własnego upiększania. Nie tylko bez własnych pogłosów, dorzucanego ciepła i własnego charczenia, ale także obniżania tonacji, sztucznego przyciemniania i przesadnego dociążania, sztucznej słodyczy i sztucznej, przeinaczonej palety barwnej. Czystość, prawda, przejrzystość i rozbudzone emocje, takie aż łapiące za gardło i ściskające serce. A takie coś się przecież nie zdarza, kiedy muzyka tak gładko płynie… Tymczasem tutaj, właśnie tutaj… Obraz klarowny jak prawie nigdy, a zarazem emocje skrajne – i jakież to jest świetne, i jakie autentyczne, kiedy miejsce zrelaksowanej obojętności zajmuje świat emocji. Pozostaje faktem, że te emocje i ta świetność potrzebowały koncertowej (albo prawie) głośności, ale to przecież tylko świadczy na rzecz całościowego realizmu. Wraz z tym budząca podziw prawdziwość ludzkich głosów poprzez wszystkie rodzaje – od sopranowych i tenorowych szałów bel canta, po zwykłe wrzaski i codzienne odzywki. Towarzysząca temu klarowność i stopień wyizolowania z tła na szczytowe oceny. No i sama uroda – dźwięki z tego wzmacniacza płynęły nieprzerwanie piękne, a przecież niczym nie upiększane. Poprzez co właśnie prawdziwe i silniej rozbudzające emocje; to na pewno było o wiele więcej niż zwykły high-end; to była personalizacja muzyki ocierająca się o perfekcję. Zarazem, dzięki brakowi ocieplania i dociążania, w typie żywym, młodzieńczym, a nie kleistym i ospałym. A miąższość? – Tak – była też miąższość i był aromat – ale nie takie rozkochane w sobie i się przed wszystko pchające, tylko normalnie towarzyszące i poprzez to wzbogacenie urody. Urody gładkiej i młodzieńczej, a nie ociężałej i przejrzałej. To była magia poprzez prawdziwość, a nie perfumowane i wyszminkowane czary – i w tego ramach prawdziwe jak rzadko kiedy też atmosfery sal i owacje. 

     Skrótowo sobie zanotowałem, że muzyka z tego wzmacniacza to kołysanie pięknem pośród niesamowitej nośności, przy czym, ma się rozumieć, zupełnie od głośników oderwana, obecna zarówno przy samym słuchaczu jak i w głąb odeń na kilkadziesiąt metrów. (Nie przesadzam, takie chóry i orkiestry też były.) Wszystko to osiągane bez żadnego wysiłku, temu wzmacniaczowi po prostu dane. Czystość, klarowność, trójwymiarowość dźwięku i jego naturalne barwy, też naturalne dociążenie, i naturalne emocje… W ramach tego wszystkiego też duży dystans względem zniekształceń; utwory je generujące odtwarzane bezproblemowo.

    Osobne słowo o basie, żeby nie było niedomówień. Kontury niskich dźwięków, tak samo jak wszystkich pozostałych, wyrysowane perfekcyjnie oraz otaczające wyjątkowo przemawiające do wyobraźni kubatury wszelakich bębnów stających przed oczyma. Zatem wspaniała rozdzielczość a dociążenie naturalne, żadnych prób przedobrzania, ale też żadnych ubytków, a o ciśnieniach już mówiłem, że potrafiły się odciskać.

   Tradycyjnie sprawdziłem stereofonię i pokazała się daleko, dalej niż te dwa metry za kolumnami, na wysokości oczu przemierzając dystans pomiędzy nimi po linii prostej a nie łukiem. Miała też własny atut, a mianowicie była jak bardzo rzadko kiedy spójna – najmniejszych pustek na jej osi.

    Na finał kilka spostrzeżeń. Brane przeze mnie każdorazowo do sprawdzenia siły muzycznego oddziaływania „Rydwany ognia” Vangelisa – o nich przy wcześniejszych emocjach z góry było wiadomo, że rozczarować nie mogą i rzeczywiście nie rozczarowały. To samo w odniesieniu do fortepianu solo: fenomenalna barwa, głęboki przegląd harmoniczny, nieodmienna i tutaj klarowność, nieodmiennie rozbudzone emocje, do tego jeszcze potęga i skala dynamiczna – jak bycie na koncercie. Bycie też w filharmoniach z orkiestrami, w kościołach z organami; o chórach już pisałem, że roztaczały ogrom. Na sam koniec as atutowy. Już byłem podmęczony wielogodzinnym odsłuchem, już miałem tego nie robić, mając wszystko rozpracowane i zdanie całkiem wyrobione. Ale zmusiłem się i sięgnąłem po „Skating Away on the Thin Ice” Jethro Tull, które niedawno tak dobitnie przesądzało o wyższości słuchawek Sennheiser HE90 Orpheus nad HiFiMAN Shangri-La i Stax SR-X9000. I wiecie co? – tego się nie spodziewałem, ale krzątanina z początku utworu: podśpiewywanie, brzęki łyżeczki w szklance, a wcześniej szum sypanego cukru – to wszystko poprzez wzmacniacz Lavardin ISx Reference i kolumny Audioform 304 na pewno było prawdziwsze.

     Jeszcze tytułem uzupełnienia i poszerzenia wglądu. Kiedy przyjechał się recenzować odtwarzacz Accuphase DP-770, postanowiłem z czystej ciekawości, ale też celem poszerzenia wiedzy, sprawdzić wpływ jego brzmieniowej inności względem Cairna na popisowe walory wzmacniania via Lavardin. Dręczyła mnie bowiem wątpliwość, czy skrzyżowanie ekstatycznej dokładności obrazowania, wysuwającej się mimo wszystko przed walory czysto muzyczne (z pięknem brzmienia na czele), pożenione z referencyjną czystością brzmienia w wydaniu recenzowanego, nie przechylą stylistyki odtwórczej na stronę przewag techniczności nad par excellence muzyką. Obawy okazały się na wyrost, nic takiego nie zaszło. Przejrzystość od wzmacniacza uwypukliła wprawdzie wyraźność wizji Accuphase, podkreślając zarazem jego potęgę dynamiczną, lecz to w najmniejszym stopniu nie zaburzało walorów muzycznych; i z tym wzmacniaczem Accuphase był po swojemu od Cairna różny, ale niczego nie tracił względem wzmocnienia lampowego – jego techniczna biegłość nie porzucała głównej roli oddania muzycznego piękna. Trochę inaczej organizowane, na inne rzeczy, przede wszystkim dojmujący realizm, kładące nacisk główny, poprzez to, ale też wszystkie pozostałe przymioty należne swemu splendorowi, piękno oddziaływało z pełną mocą. A skoro tak, to zbyteczne obawy o zaburzający odbiór przerost techniki nad artyzmem – ani po stronie Accuphase, ani po stronie Lavardin nic takiego nie zaistniało. 

Zbierając

     Lavardin ISx Reference nie jest wzmacniaczem do cichego grania, stwarzania muzycznego tła, zwyczajnie szkoda go na to. To wzmacniacz koncertowy, i to nawet podwójnie. Mawia się przy różnych okazjach, zwykle piłkarskich, szachowych czy bilardowych, że ktoś grał koncertowo, czyli najlepiej jak można. Wzmacniacz Gérarda Perrot i Jeane-Christophe Crozela też gra koncertowo, czyli najlepiej jak można, w dziale tranzystorowych za poniżej dwadzieścia, może nawet trzydzieści tysięcy. Co nie oznacza, że jest w tym jedyny, ale znaczy, że nikt inny lepiej. Z tym, że ich dzieło woli się produkować przy wysokich i.e. naturalnych głośnościach, dopiero wtedy cały kunszt odsłania. Powiecie: – Nic nowego, to jest przecież reguła. Muzyka posiada naturalną głośność i przeważnie jest ona taka co najmniej średnia, bo nawet ciche dźwięki są przenikliwe, wibrujące i nośne – przeszywające ciszę. I bardzo dobrze, że powiecie, o taką głośność właśnie chodzi, a nie o żadną przedobrzoną wielowatowym podbiciem. Pisząc „woli w wysokich” właśnie to miałem na myśli i od razu powiem dlaczego. Otóż mamy na rynku liczne grono wzmacniaczy w różnych działach jakości i cenowych, których naturą upiększanie. Ocieplają, koloryzują, zgęszczają, produkują nadnaturalnie ciemne aranże i dodają sztuczne pogłosy, też podostrzają niejednokrotnie sopranami wokale, albo na odwrót – pogrubiają basem. Dzięki takim zabiegom grając na pełną parę będą zatrącały przesadą, co może się wprawdzie podobać i do czego też idzie przywyknąć, gdyby się zrazu nie podobało, ale co w intuicyjnym odbiorze nie da wrażenia autentyzmu komuś wyrobionemu muzycznie słuchającemu znanych nagrań, aczkolwiek to ostatnie nie jest konieczne, odstępstwa od naturalności i bez tego łatwo wychwyci. 

     Rzecz jasna nie ma idealnych wzmacniaczy, podobnie jak idealnych nagrań, zawsze są jakieś przeinaczenia i zawsze niedostatki. Ale wielokrotnie pisałem, że w odniesieniu do każdej aparatury audio istnieje na skali jakościowej punkt krytyczny, powyżej którego przestajemy się zastanawiać czy to albo tamto prawidłowe, liczy się już wyłącznie muzyka – muzyka bez żadnych pytań. Ten punkt wzmacniacz Lavardin ISx Reference oprawiony wystarczająco dobrą resztą bezproblemowo przekracza w odniesieniu do naturalnych głośności, natomiast w odniesieniu do cichego grania może się wydać mniej urokliwy od tych pochodzących ze szkoły upiększania. Who cares? – powie audiofil, i będzie miał rację. Do brzdąkania w tle starczy radyjko przy budziku albo telewizor ustawiony na stację radiową bądź strumieniowe odtwarzanie. My – to piszący i to czytający – potrzebujemy się wżywać w muzykę, mieć ją jak najbardziej prawdziwą i poprzez piękną własnym pięknem. Właśnie do tego Lavardin ISx Reference został stworzony, to właśnie jego misja, do tego się nadaje. Czystość, niespotykana wręcz klarowność i bezpośredniość, a poprzez nie prawdziwość generowanej nim muzyki są nie do przecenienia, a przy tym nie kosztują majątku i są tanie w eksploatacji.

     Ostatnie zdanie: słuchając całkiem zapomniałem, że to wzmacniacz push-pull. Towarzyszących nieraz tej architekturze obwodu podostrzeń dźwięku i melodycznych uproszczeń kompletnie tutaj nie ma. Brzmienie jest szybkie i pozbawione sztucznego ocieplenia, o szlachetności lampowej wybitnych lamp.

W punktach

Zalety

• To było obiecane i to się ziściło: klarowność i czystość muzyczna na maksymalnym poziomie, bez przesady referencyjnym, nawet niespotykanym.
• Podobnie w odniesieniu do naturalności.
• Podobnie też do piękna.
• Gładkość i melodyjność na pierwszych miejscach, lecz wszelkie dodatkowe smaczki także lądują na talerzu. 
• Uobecnianie muzyki oraz prawda muzyczna to również dania główne.
• Słucha się w upojeniu, zwłaszcza przy naturalnej głośności.
• Szczegółowość stuprocentowa i wyeksponowana.
• Lecz nieprzeszkadzająca muzyce w nabraniu naturalnej formy.
• Całkowita, intuicyjnie postrzegana prawdziwość ludzkiego głosu od partii sopranowych aż po zwykłe gadanie.
• Głębia sceniczna dowolnie głęboka.
• Zupełne oderwanie dźwięku od kolumn.
• Duże, działające na wyobraźnię źródła.
• Mimo dystansu do pierwszego planu wrażenie ogarniania muzyką.
• Wyjątkowo spójna stereofonia.
• Subtelność pietystyczna.
• Potęgowość co najmniej dobra, przy odpowiednich nagraniach wybitna.
• Znakomite oddanie barwy.
• Na pełną skalę rozwarte pasmo.
• Dość mocy do napędzania nawet i czterodrożnych kolumn.
• Prosty, techniczno-industrialny design z nietuzinkowym czerwonym akcentem oraz dbałością o symetrię.
• Pilot.
• Zaszyta w środku unikalna technologia samego Lavardin.
• Niezwykły, rzadko spotykany (bo trudny do wdrożenia) układ tranzystorowy Darlingtona wspierany przez push-pull.
• Starannie odseparowany zasilacz.
• Wyważony jak na dzisiejsze kryteria stosunek jakości do ceny.
• Made in France
• Sprawdzona polska dystrybucja.
• Wyróżnienie „Ryka Approved!”

Wady i zastrzeżenia

• Nie dla lubiących ekstremalnie dociążane, ekstremalnie zgęszczone, słodzone i ocieplane brzmienie.
• Też nie dla lubiących chłody i odrealnienia.
• Dobrze będzie dokupić odpowiednie resorowanie, da się usłyszeć poprawę.
• Okablowaniem można jeszcze dopieszczać brzmienie i warto to robić, celem idealnego utrafienia i w jakość obiektywną, i własne preferencje.
• Przyłącza głośnikowe dano jakości przeciętnej, ale czy ich wymiana coś daje, tego nie wiem.
• Wiem natomiast, że kable głośnikowe lepiej aby nie były przy tych przyłączach odgięte, dlatego lepsze są gołe druty albo banany od wideł. (Chyba, że za widłami szerokim łukiem.)
• Można się z czasem pokusić o wymianę potencjometru na krokowy Khozmo z silniczkiem.

Dane techniczne:

• Moc wyjściowa:2 x 50 W/8Ω
• Wejścia liniowe: 4 x RCA
• Impedancja wejściowa: 10 kΩ
• Czułość wejściowa: 330 mV/10kΩ
• THD: poniżej minus 85 dB (0,0055%)
• Maksymalny pobór mocy: 200 W 
• Wymiary: 430 × 80 × 340 mm
• Waga: 6,5 kg 
• Pilot i podwyższonej jakości kabel zasilający wliczone w cenę.

Cena: 18 990 PLN

System

• Źródła: Accuphase DP-770, Cairn Soft Fog V2
• Wzmacniacz zintegrowany Lavardin ISx Reference
• Przedwzmacniacz: ASL Twin-Head Mark III
• Końcówka mocy: Croft Polestar1
• Kolumny: Audioform 304
• Interkonekt: Sulek RED
• Kabel głośnikowy: Sulek 6×9, Vovox Tekstura
• Kable zasilające: Acoustic Zen Gargantua II, Sulek 9×9, Harmonix X-DC350M2R, Illuminati Power Reference One.
• Listwa: Sulek Edia.
• Stolik: Rogoz Audio 6RP2/BBS.
• Kondycjoner masy: QAR-S15.
• Podkładki pod kable: Acoustic Revive RCI-3H, Rogoz Audio 3T1/BBS.
• Podkładki pod sprzęt: Avatar Audio Nr1, Divine Acoustics KEPLER, Solid Tech „Disc of Silence”.
• Ustroje akustyczne: Audioform.