Gramofon, znowu gramofon. Że też musiała wrócić na gramofony moda. Przecież płyty CD już prawie z nimi się rozprawiły, a teraz, w drugiej rundzie, pliki z nimi, czyli już trzecia generacja. Tymczasem powróciła pierwsza, oś czasu zaginając w koło. W kółko zrobieni na przywrócone do łask obroty płyt winylowych sami nie bardzo wierzymy, że takie coś stać się mogło, ale kiedy się zastanowić, to znowuż nic takiego, przecież mody wracają. Można więc się nie dziwić, ale gdy odrobinę wnikać, nauka jednak płynie, że cyfryzacja dźwięku nie tak do końca się powiodła, skoro analogowy wrócił. Ale czy wrócił faktycznie? Prawdę rzekłszy, nie całkiem.
Mam w zwyczaju powierzać wyważanie ramienia i ustawianie wkładki specjaliście; nie żebym odnośnej wiedzy nie mógł posiąść i de facto posiadam, ale jak ktoś dzień w dzień ustawia, modyfikuje i naprawia gramofony, a jeszcze robi to od dekad i robić lubi, w dodatku ma nieposiadane przez innych specjalne płyty testowe pochodzące z zamierzchłych czasów, w których analog był jedynym królem – nie łudźmy się, takiego doświadczenia przygodna wiedza nie zastąpi.
W trakcie gdy specjalista ustawiał, ucięliśmy sobie pogawędkę i padło określenie „wyrzynarka lampowa”… Która to wyrzynarka wyrzynała matryce wzorców winylowych, takich analogowych od A do Z, bez jednej nutki cyfryzacji. Ta nazwa mną wstrząsnęła, bo jakoś nie podejrzewałem wyrzynarek o bycie lampowymi, za mała wyobraźnia. W sumie znów brak zastanowienia, bo przecież kiedyś radia lampowe, telewizory lampowe i nawet komputery lampowe – wszystko lampowe oprócz pralek, lodówek itp., ale już nie głowic jądrowych ani statków kosmicznych.
Ramię zostało ustawione, wkładka dostała mistrzowsko wycyzelowany nacisk igły i kąt pracy, można było na finał sięgać po te płyty testowe, by sprawdzić możliwości gramofonu. Te okazały się niemałe, lepsze niż niejednego drogiego, bo nawet czwarty stopień trudności udało się przejść bez zakłóceń, a to już spore osiągnięcie. Przyszła na koniec pora na zwykłe płyty winylowe z dawniejszych i dzisiejszych, to znaczy zarówno takie z czasów wyrzynarek lampowych, jak i te z produkcji bieżącej, dla których muzyczny materiał najczęściej uwieczniono na taśmie cyfrowej, ponieważ tak jest dużo taniej. Analogowość zatem wtórna i tak naprawdę śmiechu warta, aż bije z niej oszustwo. Toteż płyt winylowych z nowymi nagraniami nie mam – naciąłem się na ostatnią Leonarda Cohena i wystarczyło nauki.
Kto chce mieć autentyczny analog, musi korzystać z dawnych nagrań, bądź wyszukiwać te, o których wie na pewno, że uwiecznione zostały na analogowej taśmie; inaczej to sama celebra kładzenia winylowej płyty, a treść muzyczną równie dobrze sprzeda odtwarzacz plików albo strumień internetowy.
Niemiecką firmę REKKORD AUDIO muszę czytelnikom przybliżyć, ponieważ na tych łamach jej wyrób wcześniej nie zaistniał. Pochodzi z Badenii-Wirtembergii, czyli najbardziej południowo-zachodniego skrawka Niemiec, konkretnie z kilkunastotysięcznego St. Georgen im Schwarzwald, a w takim razie ze Szwarcwaldu. Czarny Las to brzmi groźnie, a że od niemieckich lasów lepiej się trzymać z daleka, o tym w dziewiątym roku naszej ery przekonał się konsul Varus, tracąc w nich własne życie i trzy towarzyszące legiony. To było jednak w Teutoburskim Lesie (Teutoburger Wald), sześćset kilometrów na północ, a my teraz z wizytą u św. Jerzego w górzystym Lesie Czarnym.
REKKORD Audio szczyci się tym, że ma bez mała stuletnią tradycję i cały montaż na miejscu, a podzespoły też niemieckie. Tak naprawdę ta stuletnia tradycja odnosi się do firmy Dual, lecz skutkiem zawirowań prawnych, o których napisano, że nie przyniosły chluby wirującym, z nazwy Dual zrezygnowano, zastąpiło ją REKKORD Audio. Zwał jak zwał, chociaż podobno szkoda, że przy okazji wypadł z produkcji Dual CS 465, najdłużej obok legendarnego Linna LP 12 produkowany gramofon. Obecnie recenzowany to tak naprawdę kontynuacja jego rozwojowego następcy, Duala CS 800, o którym z kolei pisano, że stanowił duży krok naprzód, co jest obiecujące. Rozwojowy CS 800 oferowano w latach 2020-22, a potem Dual się zwinął, schedę przejęło REKKORD Audio. Tak więc recenzowany M500 to tak naprawdę pod zmienioną nazwą Dual CS 800, nie ma praktycznie różnicy.
Może słówko o tym Dualu, skoro wszedł nam w paradę tym swoim byciem antenatem.
W 1907 roku bracia Christian i Joseph Steidinger rozpoczęli w St. Georgen im Schwarzwald produkcję mechanizmów zegarowych i napędów gramofonowych. Dwadzieścia lat później, w 1927, Christian wynalazł Dual-Motor, składający się ze sprężynowego mechanizmu zegarowego i silnika elektrycznego; pod wrażeniem sukcesu, jaki ten wynalazek przyniósł, firma przyjęła w 1935 nazwę Dual. Po II wojnie światowej Dual z dostawcy części do samolotów powrotnie przedzierzgnął się w największego europejskiego producenta gramofonów, z czasem wszedł także w elektronikę audio-video, ale w latach 70-tych przegrał konkurencję z Japończykami i w 1982 zbankrutował, stając się (podobnie jak Telefunken, SABA i Nordmende) własnością Thomson SA. Następnie przeszedł pod kuratelę Schneider Electronics, by wraz z tą firmą zbankrutować w 2002 i zostać ostatecznie własnością chińskiego giganta TCL. A teraz schedę po nim w odnodze gramofonów przejęło REKKORD Audio, ale bez praw do marki Dual.
Co i za ile
Gramofon, jako gotowy do użycia (ale bez wbudowanego przedwzmacniacza), wyposażany standardowo we wkładkę Ortofon 2M RED, kosztuje razem z nią 5790 PLN. Ale polski dystrybutor idzie na rękę i w tej cenie montuje wyższą katalogowo 2M BLUE, która solo kosztuje o pięćset złotych więcej.
REKKORD Audio M500, vel Dual CS 800, to gramofon o tradycyjnym wyglądzie płaskawej, prostokątnej plinty z akrylową pokrywą. W średnim rozmiarze 440 x 130 x 370 mm przy wadze 5,5 kg wykorzystuje napęd paskowy, którego silnik DC czerpie prąd zasilania przez nagniazdkowy zasilacz z kompletu. Plinta może mieć płytę pod talerzem srebrzystą albo czarną, a jej osobliwością nieposiadanie pionowych krawędzi bocznych, tylko opływowo-łódkowych. To raczej nie przypadek, ponieważ tak naprawdę swe bycie osobliwym zawdzięcza REKKORD M500 „pływającemu” mechanizmowi zawieszenia. Osobliwym tym tym bardziej, że łódkowaty kształt oznacza wprawdzie pływanie, ale pływanie wewnętrzne. Zewnętrzna „łódź” z masywnego MDF skrywa aluminiowe sub-chassis, zawieszone na czterech starannie wyważonych, parabolicznych sprężynach – i to w niej, niczym w basenie, pływają na tym sub-chassis talerz i ramię.
Takie specjalne odsprzęgnięcie od podłoża stanowi zdaniem twórców tytuł do chluby, min. dlatego, że wsparte na trzech aluminiowych stopkach, kardanowo mocowane ramię nie wymaga poziomowania – poziom osiąga automatycznie. Zarazem litera M w nazwie symbolizuje słowo „manual”, tak więc gramofon nie posiada mechanizmu samoczynnego powrotu ramienia, ani ramienia tego automatycznego kładzenia.
Aluminiowe ramię ma długość 8,3” i ultra niską masę z osadzeniem na łożysku kulkowym; konstrukcja jest firmowa, odziedziczona po Dualu. Head-shell wykonano z kompozytu, montowanie wkładki fabryczne; ewentualnie, w razie wyboru nietypowej, dokonywane przez dystrybutora.
Siła śledzenia ma regulację bezmasową za pomocą sprężyny skrętowej, z optymalizacją środka ciężkości nad centrum łożyskowania. Aluminiowy talerz o masie 640 g zaopatrzono w filcową matę, jego prędkość nadzoruje automatyczna regulacja elektroniczna, a sensoryczne wybieranie pozwala na ustawienie 33 albo 45 obrotów. Start i stopowanie tym samym pojedynczym sensorem, z centralną diodą świecącą bielą dla 33’, błękitem dla 45’.
Z tyłu gniazdo dla zasilania 12 V DC, para gniazd RCA i zacisk uziemienia. W komplecie oprócz gramofonu i zasilacza nie dostajemy żadnych kabli, jedynie adapter singli. Sami musimy założyć pokrywę, co zajmie jakichś dwadzieścia sekund, po ustawieniu i podłączeniu wstępnie ustawiamy nacisk igły pierścieniem na końcu ramienia, ostatecznie go dobierając regulatorem obrotowym przy podstawie.
Gramofon ma smukły wygląd i nie do końca tradycyjny design – ta łódkowata plinta odbiega od standardu. Modne dziś połyskliwe metale ograniczają się do ramienia, chyba że wybierzemy srebrną wersję, wówczas połysku będzie więcej.
Odsłuchy i nie tylko
Nie no, a dlaczego „nie tylko”? Proszę szanownych – otóż dlatego, że będzie też coś ekstra. Ale najpierw zwyczajnie: wybieram i puszczam płytę.
Na początek taką pseudo-analogową, zatytułowaną „21”, z nielubianym przeze mnie śpiewem obywatelki brytyjskiej Adele Laurie Blue Adkins. Płytę zrealizowaną w 2011 w studio XL RECORDINGS, z użyciem 24-kanałowej cyfrowej konsoli mikserskiej Neotek Élan. Wytłoczoną na marnej jakości cienkim, matowawym winylu, dla wierzących w cyfrowy analog i produkcję masową, a jeszcze bardziej w śpiew Adele.
Zagrało jak? Zagrało przyjemnie, w sensie całościowego odbioru. To znaczy z dobrym rozwarciem pasma i dobrze słyszalną precyzyjną prędkością obrotów, a przede wszystkim dobrymi sopranami, które dla głosu Adele mają szczególne znaczenie. Dzięki nim z dobrą melodyką – wartości czysto muzyczne nie nastręczały problemów; do tego stopnia, że przy drogich gramofonach zbrojnych w drogaśne wkładki dobrze słyszalna cyfrowość nagrań tutaj stawała pod znakiem zapytania; można było mieć wątpliwości, czy są na pewno cyfrowe, bo może to tylko takie wątłe jakościowo nagranie analogowe, skoro żadnych cyfrowych zniekształceń w typie poczucia obcości czy ząbkowania krawędzi. Tego nie było, lecz inne braki tak. Głos madame Adel za mało miał swoistości, jego bukiet smakowy był dość ograniczony. Co gorsza, mało niósł też emocji, a przecież to na emocjach ta wokalistka bazuje. Także jej naśladownictwo murzyńskich śpiewaczek jazzowych miało wątłe podstawy odnośnie różnorodności form operowania głosem, które zbytnio zlewały się w jedno, za słabo swą specyficzność akcentując. Opinia jednego z krytyków muzycznych, który wiedziony upojenia szałem nazwał wokal Adele „boskim”, brzmiała tu-teraz jak niewczesny żart, każący pukać się w czoło.
Położyłem na talerz płytę, odnośnie której cienia wątpliwości, czy całkiem jest analogowa. „Czerwony” album Czesława Niemena nosi datę 1971, gdy cyfryzacja była jeszcze w laboratoryjnych powijakach i nawet nie było pewności, czy kiedykolwiek się ziści. Niektórzy sugerują, że nagranie jest mono; na płycie nie ma sygnatury, ale jest stereofoniczna. W odróżnieniu od mnogich innych polskich z tamtych czasów jej winylowa jakość zostawia wiele do życzenia, a tu, przy odtwarzaniu przez REKKORD M500 z wkładką BLUE, można było z przykrością stwierdzać, że jakość ta nie odbiega od cyfrowej Adele. To samo uszczuplenie barwy głosu, brak dynamiki i przede wszystkim uczuć. By głos Niemena z winylowej płyty był nie dość zaangażowany – tego się nie da pozytywnie ocenić. No ale znów nośnikiem matowawy winyl, podczas gdy dobra płyta winylowa powinna lśnić czarnym blaskiem kociej sierści, być jak polana brylantyną.
Nie będę teraz zmyślał ani sztucznie dramatyzował, wiedziałem to już wcześniej. Jakiś rok temu dostałem od konsorcjum Sulek Audio+HiFi Ha i Ty skórzaną matę na gramofonowy talerz z prośbą o ocenienie. Nie było jak ocenić, bo mata dosyć gruba, a Avid własną korkową ma zespoloną z talerzem na stałe. Mata więc bezczynnie leżała i już prawie o niej zapomniałem, a tego REKKORD do recenzji też mi się tachać nie chciało, bo jak już wiele razy pisałem, gramofony – od przyzwoitych poczynając – brzmieniowo niespecjalnie się różnią; bardziej trzeba uszu nadstawiać i opisowo się wysilać. (Tak, wiem, to półprawda, niemniej nie całkowita blaga.) Jak już ten REKKORD się zjawił i okazał mieć matę ściąganą, zaraz przy ustawianiu ramienia żeśmy tą skórzaną wypróbowali i się niemało zadziwili.
Mata okazała się wpływać tak znacząco, że sam pan specjalista wyraził zdanie: „Zupełnie zmienia ten gramofon.” Tak, trudno się nie zgodzić, z nią to był inny gramofon. A mata niezbyt droga, raptem za dwieście pięćdziesiąt złotych. W porównaniu z innymi akcesoriami przeznaczonymi na gramofonowy talerz, w rodzaju krążków dociskowych za od kilku do kilkudziesięciu tysięcy, taka mata to pestka. Tymczasem wpływ ma taki, że niepodobieństwem zdejmować. Głos Niemena wyraźnie uległ pogłębieniu, a zaskakująco przeciętny akompaniament, pomimo takich nazwisk jak Namysłowski czy Prońko, nabrał wyrazu i życia. Pogłębienie całego brzmienia stało się ewidentne, tło nasyciło się czernią, scena także się pogłębiła i poprawiła rozplanowanie. A przede wszystkim głos Niemena nasycił się Niemenową esencją, zyskując właściwy sobie rozdzierający wyraz emocjonalny. Muzyka przestała być rozwijaniem rolki papieru, przeistoczyła w bitwę dźwięków. A jak saksofon Namysłowskiego ożył!
Wróciłem do Adel. Nieuczciwie byłoby zostawić ją bez tej maty, tym bardziej że – no proszę – ona także ożyła. Od zdiagnozowania „boskości” w chrapliwym jej głosie dalej byłem wprawdzie daleki i raczej nie ma takiej maty, która by to zmienić mogła, ale stała się żywą, dobrze śpiewającą osobą pośród żywej muzyki, a jej naśladownictwo Elli Fitzgerald, Etty James i Roberty Flack (do którego się odwołuje) przestało być czymś śmiesznym. W dalszym ciągu uważam, że dawna Patsy Cline i niedawna Amy Winehouse miały ciekawsze głosy, ale cyfrowy niby-winyl Adele miał już w sobie nie samą łatwą przyjemność słuchania, podobnie jak u Niemena zyskał dramatyzm i głębię.
Zmęczony szarawymi winylami sięgnąłem po błyszczące. Najpierw po „Dziadka do orzechów” Czajkowskiego (Chicago pod Reinerem). Płyta datowana AD 1960 i opatrzona adnotacją drobnym drukiem, że jej winylowa substancja zawiera czynnik 317X. Nie tylko grubsza, cięższa i sztywniejsza od słuchanych poprzednio, ale też, mimo upływu 64 lat, a więc od czterech wieku emerytalnego (wszak płyty to żeński rodzaj), także zdecydowanie bardziej lśniąca i przede wszystkim z całą pewnością mająca lampową wyrzynarkę w rodowodzie. Poza tym zrealizowana w układzie mikrofonów rozwieszonych nad sceną, co nazwane zostało metodą „Decca tree” i początkowo (1954) ograniczało się do trzech, a potem rozrastało czasem do 5-7 i więcej mikrofonów.
To była pierwsza płyta sprzedająca analogowość wyraźną nawet bez wsparcia skórzanej maty. Głęboko brzmiąca, z dramatyzmem, o popisowej dynamice, analogowo płynna i z każdym dźwiękiem dopieszczonym. No i ta scena – wyraźnie głębsza, wielowarstwowa, nie mająca tendencji do kumulacji wokół centrum pomiędzy głośnikami, tylko faktycznie niczym drzewo rozrośnięta, rozgałęziona, wielopiętrowa. Mata dodała temu smaku, ale już bez niej było jak trzeba. Popatrzyłem na płytę Dekki, popatrzyłem na tamte – i pomyślałem: jakżeż ten czas dziwnie płynie…
Na koniec winyl popisowy z naszych czasów, który mam zwyczaj puszczać niedowiarkom nie wierzącym w wyższość analogu, bądź nie wierzącym w wyższość 45’ nad 33’. Stuosiemdziesięcio gramowy Nat King Cole z pewnością też wyrzynarką lampową został onegdaj wyrzęty[1] (czy może lepiej będzie użyć tu słowa wyżłobiony), a jak go dokładnie wykonano i czemu zawdzięcza taką jakość pomimo teraźniejszego tłoczenia, tego nie wiem – wiem natomiast, że nawet stosunkowo niedrogi gramofon REKKORD M500 z jego jeszcze bardziej niedrogą wkładką Ortofon 2M BLUE to przy tej płycie był high-end o jakim zwykle nawet się nie śni, choćby mieć nie wiem jaki drogi odtwarzacz cyfrowy. Przesadzam, bo Sebastian Kienitz z Grobel Audio udowodnił parę lat temu na AVS, że nagrania cyfrowe także potrafią wywoływać dreszcze w stylu jak najbardziej analogowym, ale to są bardzo rzadkie wyjątki, a nie powszechna reguła.
[1] Uwaga, to słowo można pisać przez „ż” albo „rz”, zależnie od rodzaju rżnięcia.
Podsumowanie
Namacalność muzyki przy dwóch ostatnich płytach, a nawet trzeba powiedzieć więcej – w przypadku nagrania na 45’ jej popisowa znakomitość, każe z uznaniem patrzyć na duet REKKORD Audio M500 + Ortofon 2M BLUE. To sympatyczny tandem, którego przyswajanie nawet w najgorszym przypadku byle jak tłoczonego cyfrowego niby winylu da przyjemność i łatwość słuchania (co nie każdorazowo idzie w parze); taką pozbawioną wprawdzie nadzwyczajności, ale też wolną od uprzykrzających wad. Im lepszy na talerzu winyl, tym oczywiście ta przyjemność większa, a już szczególnie gdy pod winylem znajdzie się wzmiankowana mata. Tak swoją drogą, to nie bardzo rozumiem, jak chwalący się prawie stuletnią tradycją i swą niezwykłą skrupulatnością producent może nie dbać o jakość maty własnej, wycinać ją z degradującej brzmienie szmatki. Gdyby to nie miało dla brzmienia znaczenia, to oczywiście nie byłoby o co hałasować, no ale jakże ma. Jak dobrze, w takim razie, że mata Sulek/HiFi Ja i Ty jest tak tania, a trochę szkoda, że z naturalnej skóry, co wielu dziś będzie odstręczać. Za to inni (sam byłem świadkiem) napawają się też jej zapachem, są tego plusy i minusy. Ale największy, jasna sprawa, to wywyższenie dźwięku – bardzo wyraźne, bezdyskusyjne. Co w razie jeszcze lepszych wkładek? Sam tego nie sprawdzałem, ale nietrudno się domyślić.
W punktach
Zalety
- Przy wysokiej jakości nagraniach można machnąć ręką na inne źródła.
- Zawsze łatwy w słuchaniu.
- Nie eksponuje wad słabszych płyt.
- W zależności od klasy materiału nagraniowego ramy emocjonalne od ekscytacji po spokojny relaks.
- Barwa, dynamika, szczegółowość – wszystko na dobrym poziomie.
- Łatwa regulacja.
- Bezproblemowa obsługa.
- Sensor dobrze się sprawdza.
- Podobnie jak lekkie ramię.
- Pokrywa chroni przed kurzem, a to ułatwia życie.
- Pływające zawieszenie.
- Szybki start.
- Klasyczny, a równocześnie smukły wygląd.
- Rozwojowy następca sławnego Dual CS 465.
- Do wyboru akcent srebrny lub czarny.
- Stuletnia tradycja marki.
- Made in Germany.
- Chwalony w recenzjach.
Wady i zastrzeżenia
- Nie dla poszukujących choć odrobiny ekstrawagancji wyglądu.
- Także nie dla tych, którzy lubią gramofony masywne.
- Oryginalna mata to przykład tandety ocierającej się o brak szacunku dla klienta.
- Jej wymiana na lepszą oznacza przeskok jakościowy.
Dane techniczne
- Wkładka: Ortofon 2M BLUE
- Prędkość: 33 / 45 RPM
- Wow & Flutter: 0.06 % DIN / WRMS
- Pasmo przenoszenia: 20 Hz – 20 kHz
- Wyjście: RCA
- Wymiary: 440 x 130 x 370 mm
- Waga: 5,5 kg
- Akcesoria: kabel zasilający, pokrywa przeciwkurzowa, adapter dla płyt 7”
- Dostępne kolory: black, silver
Cena: 5790 PLN (z wkładką)
System:
- Źródło: REKKORD M500.
- Wkładka: Ortofon 2M BLUE.
- Przedwzmacniacz gramofonowy: Avid Pellar Phono (głęboko przerobiony).
- Przedwzmacniacz: ASL Twin-Head Mark III.
- Końcówka mocy: Croft Polestar1.
- Kolumny: Audioform 304.
- Słuchawki: AKG K1000 (kabel Entreq Olympus).
- Interkonekty: Sulek 6×9 RCA, Tara Labs Air 1 RCA, Next Level Tech (NxLT) ETHER.
- Kabel głośnikowy: Sulek 6×9.
- Kable zasilające: Acoustic Zen Gargantua II, Harmonix X-DC350M2R, Illuminati Power Reference One,
- Sulek 9×9 Power.
- Listwa: Sulek Edia.
- Stolik: Rogoz Audio 6RP2/BBS.
- Kondycjoner masy: QAR-S15.
- Podkładki pod kable: Acoustic Revive RCI-3H, Rogoz Audio 3T1/BBS.
- Podkładki pod sprzęt: Avatar Audio Nr1, Divine Acoustics KEPLER, Solid Tech „Disc of Silence”.
- Ustroje akustyczne: Audioform.

















Tak w niebezpośrednim związku z gramofonem Rekkorda, ale wszak mogą współpracować. W każdym razie przyjechały nowe Susvary, te z magnetycznie mocowanymi dekielkami, które ściąga się do odsłuchu.
Witam.Kiedy będzie recenzja nowej Susvary?
Pisze się. Niedługo.